Mộc Châu đánh thức bản sắc từ du lịch cộng đồng

Một góc “làng nguyên thủy” Hang Táu, bản Tà Số, phường Mộc Châu (tỉnh Sơn La).

Giữa cao nguyên đang chuyển mình mạnh mẽ, phường Mộc Châu (tỉnh Sơn La) chọn một con đường riêng: phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc. Ở nơi hội tụ của người Thái, người Mông và một số dân tộc khác, những giá trị truyền thống không bị lãng quên, mà đang trở thành linh hồn cho một hành trình làm du lịch xanh, nhân văn và bền vững.

Đánh thức tiềm năng từ vùng lõi du lịch quốc gia

Phường Mộc Châu nằm trong vùng lõi Khu du lịch quốc gia Mộc Châu - nơi giao thoa giữa quốc lộ 6 và quốc lộ 43, có vị trí trung tâm, khí hậu mát lành quanh năm. Đây cũng là vùng đất cổ, từng là trung tâm kinh tế - văn hóa của cả vùng Tây Bắc. Chính sự đa dạng về địa hình, văn hóa và khí hậu đã tạo nên lợi thế đặc biệt để địa phương phát triển du lịch cộng đồng, sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm nông nghiệp.

Bà Nguyễn Thị Hoa, Chủ tịch UBND phường Mộc Châu chia sẻ: “Phường Mộc Châu là nơi hội tụ của nhiều bản sắc văn hóa. Nổi bật nhất là văn hóa dân tộc Thái và dân tộc Mông với những lễ hội đặc sắc như: Lễ hội Cầu Mưa - Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, lễ Chách Vắt, Chách Và, Xên Bản của người Thái hay lễ cúng thần đá của người Mông. Chính sự đa sắc ấy đã tạo nên sức hút riêng có của du lịch Mộc Châu.”

Nhắc đến du lịch cộng đồng phường Mộc Châu, không thể bỏ qua bản Tà Số. Đây là nơi sinh sống của hơn 300 hộ đồng bào Mông, được chia thành hai bản: Tà Số 1 và Tà Số 2. Ở đó, cảnh quan hùng vĩ kết hợp với lối sống mộc mạc đã tạo nên một “thế giới khác” giữa lòng cao nguyên.

Những nét văn hóa truyền thống đặc sắc được đồng bào dân tộc Mông ở Tà Số bảo tồn và phát huy.

Đặc biệt, khu Hang Táu ở bản Tà Số 2 được du khách ví như “làng nguyên thủy” đã trở thành điểm đến gây ấn tượng mạnh những năm gần đây. Không điện, không sóng di động, không internet, Hang Táu giữ nguyên vẻ hoang sơ, yên bình như một thảo nguyên thu nhỏ. Những ngôi nhà gỗ nhỏ xinh nép mình bên triền cỏ xanh, khói bếp lam chiều vờn qua rừng thông, tất cả gợi nên khung cảnh cổ tích của núi rừng Tây Bắc.

Anh Mùa A Cho, Giám đốc HTX Du lịch Hang Táu cho biết: “HTX có 21 hộ thành viên, phục vụ khách tham quan và trải nghiệm Hang Táu, liên kết với các hộ làm homestay trong bản. Chúng tôi xác định phải giữ nguyên cảnh quan, gìn giữ văn hóa để phát triển du lịch bền vững. Không đánh đổi thiên nhiên lấy lợi nhuận.”

Với mô hình du lịch cộng đồng này, người dân không chỉ có thêm thu nhập mà còn trở thành những “người kể chuyện văn hóa” chân thực nhất, giúp du khách cảm nhận được linh hồn của vùng đất.

Nếu Hang Táu hấp dẫn bởi vẻ nguyên sơ của người Mông, thì tổ dân phố Vặt Hồng lại mang đến một sắc màu khác, dịu dàng, đằm thắm như chính người Thái trắng nơi đây. Hơn 20 hộ dân làm du lịch cộng đồng nơi đây vẫn giữ được nếp sống truyền thống với nhà sàn cổ, nghề dệt vải, đan lát và ẩm thực bản địa.

Trong căn nhà sàn thoáng đãng, chị Lường Thị Hồng Tươi, chủ homestay “Hoa Mộc Miên” cho biết: “Chúng tôi làm du lịch không chỉ để có thu nhập mà còn để giữ nghề, giữ hồn dân tộc. Du khách đến đây được ăn xôi nếp, cá suối, măng đắng, được xem múa xòe, và còn được cùng chúng tôi dệt vải hay gói cơm lam. Mỗi hoạt động đều là một phần của văn hóa.”

Ẩm thực đặc sắc, hấp dẫn của đồng bào dân tộc Thái phục vụ du khách tại tổ dân phố Vặt Hồng, phường Mộc Châu.

Không gian yên bình ấy khiến nhiều người muốn ở lại cao nguyên lâu hơn. Chị Nguyễn Thị Huyền, du khách từ Phú Thọ nói: “Ở đây, chúng tôi được tắm suối, bắt cá, hái rau cùng người dân. Buổi tối nghe hát, xem múa, cảm giác như trở lại với tuổi thơ, rất gần gũi, rất thật.”

Hướng tới du lịch xanh, bền vững

Tại Đại hội Đảng bộ phường Mộc Châu lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, du lịch được xác định là một trong ba nội dung đột phá. Theo đó, địa phương đang tập trung đầu tư hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển các sản phẩm du lịch đặc trưng như: du lịch cộng đồng, sinh thái, nghỉ dưỡng, văn hóa dân tộc, nông nghiệp trải nghiệm.

Phường định hướng phát triển du lịch theo hướng bền vững, khai thác hợp lý tài nguyên, gắn kết cộng đồng và bảo tồn bản sắc văn hóa. Mỗi bản làng, mỗi homestay không chỉ là điểm đến, mà còn là câu chuyện văn hóa sống động, nơi du khách được “chạm” vào đời sống của người dân địa phương.

Giữa nhịp sống hối hả, Mộc Châu vẫn giữ được những khoảng lặng dịu dàng. Ở đó, tiếng khèn Mông vẫn vang lên trong sương sớm, nơi bếp lửa nhà sàn vẫn đỏ mỗi chiều. Những người làm du lịch nơi đây hiểu rằng, phát triển không có nghĩa là đánh mất bản sắc, mà là tìm cách khiến văn hóa truyền thống được sống tiếp trong đời sống mới.

Du khách chụp ảnh trong trang phục dân tộc tại một vườn hồng ở phường Mộc Châu.

Từ Hang Táu hoang sơ đến Vặt Hồng bình yên, từ tiếng khèn gọi bạn đến tiếng xòe vang rộn giữa bản, Mộc Châu hôm nay đang kể một câu chuyện đẹp về sự hòa quyện giữa bảo tồn và phát triển. Một câu chuyện mà ở đó, du khách không chỉ đến để ngắm cảnh, mà còn để cảm, để sống và để hiểu thêm về hồn cốt của núi rừng Tây Bắc.